Ada Güncel Haber

Isaac Newton’ın 1687 yılında kaleme aldığı ve klasik fiziğin temelini oluşturan Philosophiae Naturalis Principia Mathematica adlı eserinde bugüne kadar fark edilmeyen kritik bir çeviri hatası ortaya çıktı. ABD’deki Virginia Tech Üniversitesi’nden filozof Daniel Hoek’in yaptığı detaylı analiz, Newton’ın Birinci Hareket Yasası’nın asırlardır yanlış anlaşıldığını gösterdi.

“Quatenus” Krizi: ‘Eğer olmadıkça’ mı, ‘olduğu sürece’ mi?

Hoek, eserin 1729 yılında yapılan ilk İngilizce çevirisinde, Latince “quatenus” kelimesinin “unless” (eğer olmadıkça) şeklinde çevrilmesinin hatalı olduğunu savunuyor. Doğru çeviri “insofar” (olduğu sürece) olmalıydı. Bu fark, yalnızca dilbilimsel bir nüans değil; yasayı öğretme biçimimizi ve hatta kuvvet-momentum ilişkisini kökten etkileyebilecek kadar önemli bir detay.

Newton Ne Demek İstemişti?

Bugüne kadar birinci yasa şöyle biliniyordu:

 “Bir cisim, üzerine dış bir kuvvet etki etmediği sürece durur ya da düzgün doğrusal hareketini sürdürür.”

Ancak Hoek’in yorumuna göre Newton aslında şunu vurguluyordu:

 “Bir cismin hareketindeki her değişim – ivmelenme, sapma, yavaşlama – mutlaka bir dış kuvvetin sonucudur.”

Yani Newton, hareketin kendisini değil, değişimini açıklıyordu. Bu da hareketin doğasının değil, değişiminin ancak bir kuvvetle açıklanabileceği anlamına geliyor.

Uzmanlar Ne Diyor?

Tufts Üniversitesi’nden filozof George Smith, “Newton’ın bu yasa ile asıl amacı, kuvvetin varlığını ortaya koymaktı,” diyerek Hoek’in yorumunu destekledi. Utah Üniversitesi’nden fizik eğitimcisi Ramón Barthelemy ise bilimde dilin ne kadar belirleyici olabileceğini hatırlatıyor: “Bilimsel fikirlerin nasıl ifade edildiği, özellikle öğrenciler için büyük önem taşıyor.”

Topaç Deneyi ve Newton’ın Niyeti

Newton, Birinci Yasa’yı anlatırken günlük hayattan üç örnek veriyor. Bunlardan biri, sürtünme nedeniyle giderek yavaşlayan ve içe doğru kıvrılan bir spiralde dönen topaç. Newton bu örnekle, değişimin yalnızca dış etkenlerle –örneğin sürtünme kuvvetiyle– açıklanabileceğini göstermek istemişti.

Galaksilerden Atomlara Aynı Yasa

Yeni yorum, Newton’ın evrensel fizik anlayışını daha net ortaya koyuyor. Gezegenler, yıldızlar ve atomlar; tüm cisimler bu yasa doğrultusunda hareket ediyor. Değişim varsa, mutlaka bir kuvvet var!

Tepkiler İkiye Bölündü

2022 yılında Philosophy of Science dergisinde yayımlanan bu analiz, bazı bilim insanları tarafından “fazla radikal” olarak değerlendirilse de, bazıları için “geç kalınmış ama apaçık bir düzeltme”.

Kaynak: Science Alert