Türkiye’nin “beyaz altın” olarak tanıdığı Söke pamuğu, tarihinin en karanlık dönemlerinden birine giriyor.

Türkiye’nin en büyük pamuk üretim merkezlerinden biri olan Aydın’ın Söke Ovası’nda, bereketin simgesi pamuk artık umut değil, zarar anlamına geliyor.

Yüksek maliyetler, düşen fiyatlar, kuraklık ve yetersiz destekler nedeniyle üretici birer birer pamuktan vazgeçiyor. Söke Ziraat Odası Başkanı ve üretici Mustafa Tanyeri, “2022 yılından bu yana pamuktan para kazanamıyoruz. Fiyatlar böyle devam ederse Söke’de pamuk üretimi bitecek. Çiftçi küstü, önümüzdeki yıl kimse pamuk ekmeyecek” diyerek tarihe geçecek bir uyarıda bulundu.

“BEYAZ ALTININ TARİHİ SONA MI ERİYOR?”

Bir zamanlar “Söke’nin beyaz altını” olarak bilinen pamuk, Osmanlı döneminden bu yana bölgenin ekonomik can damarı oldu.

Söke Ovası’nın bereketli toprakları, 20. yüzyıl boyunca Ege’nin en verimli pamuk alanı olarak anıldı. Ancak artık tablo tersine dönmüş durumda. Söke Ovası’nda pamuk ekim alanı 450 bin dekardan 350 bine, bu yıl ise yalnızca 240 bin dekara düştü. Tanyeri, “Bu düşüş pamukta tarihî bir kırılmadır. Eğer bu gidişat değişmezse önümüzdeki yıl Söke Ovası’nda kimse pamuk ekmeyecek. Pamuk ekilmeyen bir Söke düşünmek bile acı. Çünkü pamuk, bu toprakların ruhudur” dedi.

“HASAT SON AŞAMADA AMA UMUT YOK”

Tanyeri, bu yıl hasadın sona yaklaştığını ancak sonuçların üreticiyi memnun etmediğini söyledi:
“Bu sene Söke Ovası’nda 240 bin dönüm civarında pamuk var, bunun yaklaşık yüzde 90’ı hasat edildi. Ancak sonuçlar hiç iç açıcı değil. Yağmur sonrası hem kalite hem verim düştü. Bazı parsellerde çok düşük verimler aldık. Yağmurdan önce bile iyi değildi, şimdi daha da kötüleşti. Bu koşullar altında üretici umudunu yitirdi.”

“2022’DEN BU YANA PAMUKTAN PARA KAZANAMIYORUZ”

Tanyeri, pamuk üreticisinin üç yıldır zarar ettiğini açıkça belirtti:
“Bizim en büyük sıkıntımız 2022 yılından beri pamuktan para kazanamamamız. Girdi maliyetleri her yıl yüzde 80–100 artıyor ama ürün fiyatı en fazla yüzde 10 yükseliyor. Üretici artık dayanamıyor.”

Bu yılın maliyet-fiyat farkını rakamlarla ortaya koyan Tanyeri, “Dekardan 500 kilo pamuk alsak bile 1 kilo pamuğun maliyeti 40 lira. Ancak İzmir Ticaret Borsası’nda fiyat 28–29 lira. Yağmur sonrası bu rakam 25 liraya düşebilir. Bu şartlarda üretici değil, zarar ediyor. Yani pamuk üretmek artık lüks haline geldi” dedi.

“SULAMA GECİKİYOR, VERİM DÜŞÜYOR”

Kuraklık ve sulama sorununun pamuk üretimini her geçen yıl azalttığını vurgulayan Tanyeri, “Barajlardan bırakılan su en son Söke’ye ulaşıyor. Bu nedenle pamuğa üç kez su vermemiz gerekirken, çoğu zaman ancak iki kez verebiliyoruz. İlk suyu 70–80 gün sonra verebildiğimiz yıllar oldu. Zamanında sulama yapılamadığı için verim ciddi şekilde düşüyor” diye konuştu.

“DESTEKLER YETERSİZ, İTHAL PAMUK YERLİYİ BİTİRİYOR”

Tanyeri, devlet desteklerinin maliyetleri karşılamadığını belirterek şunları söyledi:
“Bakanlık bu sene planlı ve temel destekleme modeli uyguluyor ama henüz destekleri alamadık. Dekar başına 549 lira temel destek, 549 lira planlı üretim desteği var. Ancak bu rakamlar yetersiz. Biz 40 liraya mal ettiğimiz ürünü 28 liraya satıyoruz. Bu farkı devletin kapatması gerekiyor. Destek gelmezse pamuk Söke’de tamamen bitecek.”

Pamukta ithalata da dikkat çeken Tanyeri, “İplikçimiz ve tekstilcimiz yerli pamuğu tercih etmeli. Hasat döneminde ithal pamuğa kota konulmalı. Türkiye’nin pamuk ihtiyacı 1 milyon 800 bin ton ama biz şu anda 650 bin tonlara kadar düştük. Üretici desteklenmezse bu sayı daha da azalacak” uyarısında bulundu.

“ÇİFTÇİ KÜSTÜ, GENÇLER TARLAYA DÖNMÜYOR”

Tanyeri, artık gençlerin tarımdan tamamen uzaklaştığını belirtti:
“Pamuk bir zamanlar Söke’nin gururuydu, şimdi küskünlük sembolü haline geldi. Gençler artık tarlaya dönmüyor, çünkü emeklerinin karşılığını alamıyorlar. Eğer bu tablo değişmezse birkaç yıl içinde Söke’de pamuk değil, sadece anılar kalacak.”

“ATATÜRK’ÜN SÖZÜNÜ UNUTTUK: ‘KÖYLÜ MİLLETİN EFENDİSİDİR’”

Söke Ziraat Odası Başkanı Mustafa Tanyeri, sözlerine Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün üreticiye verdiği değeri hatırlatarak devam etti:
“Atatürk, köylüyü milletin efendisi olarak tanımlamıştı. Biz o anlayışla üretim yapıyoruz. Ancak çiftçinin emeği korunmazsa, ülke üretim gücünü kaybeder. Pamuk sadece bir ürün değil, bu toprakların kimliğidir. Üreten çiftçiyi kaybedersek, geleceğimizi de kaybederiz.”

“EĞER BÖYLE GİDERSE, SÖKE’DE PAMUK TARİH OLACAK”

Tanyeri, artık durumun kritik eşiğe geldiğini belirterek sözlerini şu ifadelerle tamamladı:
“Bu sene pamuk üretimi tarihî bir dönemeçte. 450 bin dekardan 240 bine düştük. Önümüzdeki yıl bu sayı 100 bin dekara bile ulaşmayabilir. Çünkü çiftçi küstü. Eğer bu tablo değişmezse, Söke’de pamuk üretimi tamamen bitecek. Biz üretmezsek, üreten bir nesil kalmayacak. Yerli üretimi yaşatmak hepimizin görevi. Pamuk, beyaz altın olmaktan çıkarsa Türkiye kendi geleceğini de kaybeder.
Ben Mustafa Tanyeri olarak söylüyorum: Bu son çağrıdır — Söke’nin sesi duyulmazsa, yarın artık çok geç olabilir.”

Adagüncel Özel Haberi – Fatma Yavaş
Kaynak: Söke Ziraat Odası Başkanı Mustafa Tanyeri ile yapılan özel röportaj.